Mój Toruń: Główna » Co? Gdzie? Kiedy? » Instrumentarium Mikołaja Kopernika

Instrumentarium Mikołaja Kopernika 

Astrolabium planisferyczne

18 i 19 lutego obchodziliśmy rozpoczęcie Dni Dziedzidztwa Kopernikańskiego, które powołane zostały w związku z 540. rocznicą urodzin toruńskiego astronoma, 470. rocznicą wydania rewolucyjnego dzieła, a także 470. rocznicą śmierci Mikołaja Kopernika. Jednym z wielu wydarzeń obchodów, które potrwają do końca maja jest zbliżająca się wystawa o narzędziach pracy astronoma.

Wystawa prezentować będzie możliwie bogaty wybór instrumentów obserwacyjnych i mierniczych używanych przez astronomów w czasach dawnych, w tym przede wszystkim przez Mikołaja Kopernika. Ze względu na fakt, że po Koperniku nie zachował się żaden oryginalny instrument z jego pracowni fromborskiej, pokazany zostanie zespół zrekonstruowanych narzędzi w postaci: astrolabium globusowego, trikwetrum i kwadrantu. Wyjaśniony zostanie kontekst powstania owych narzędzi, które toruński astronom skonstruował na podstawie dawnych traktatów greckich świadomie pomijając bardziej zaawansowane w ówczesnym użyciu narzędzia. Opisy tych instrumentów zamieścił w swoim najważniejszym dziele O obrotach sfer niebieskich, ksiąg sześć. Na wystawie zobaczymy również najpopularniejszy, najbardziej zaawansowany technicznie instrument ówczesnych czasów tj. astrolabium.

Astrolabium to przyrząd, którym ze zmierzonej wysokości słońca można było wyznaczyć czas i szerokość geograficzną, natomiast ze zmierzonej wysokości wybranej gwiazdy można było ustalić aktualny wygląd nieba, wyznaczyć godziny wschodu i zachodu Słońca i gwiazd, czas pozostający do północy i czas zmierzchu oraz szereg danych wykorzystywanych do pomiarów astronomicznych. Najstarszy zachowany instrument tego typu pochodzi z IX w. i przechowywany jest w muzeum w Bagdadzie. Islamskie astrolabia wykonywane były na wschodzie do XVII w. W Europie astrolabia znano od poł. X w. W Polsce najcieńsze astrolabium posiada Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stanowi ono część tzw. kolekcji Bylicy, na którą składają się globus nieba z astrolabium, torquetrum oraz astrolabium planisferyczne.

Instrumenty te były już obecne w Akademii Krakowskiej podczas studiów Mikołaja Kopernika. Na wystawie zaprezentujemy kopie tych instrumentów torquetrum i astrolabium planisferyczne (niestety Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego prawie nigdy nie wypożycza ich na zewnętrzne wystawy). Ponadto, jako uzupełnienie wystawy, obok wspomnianego zespołu instrumentów

Kopernika, znajdą się inne astrolabia, a także globusy, cyrkle, zegary. Będą one ilustracją warsztatu astronoma z czasów, co warto podkreślić, z przed okresu wynalezienia lunety, jako dokładnego narzędzia obserwacyjnego. Zaprezentowana też zostanie duża plansza pomiarów obserwacji słońca z Zamku Olsztyńskiego, którą Mikołaja Kopernik kreślił w drugiej dekadzie XVI w., a która zachowała się do dnia dzisiejszego i jest jednym z dowodów wykorzystywania określonych metod badawczych w astronomii.

Astrolabium planisferyczne, XV w.

Astrolabium planisferyczne, XV w.

 

Wernisaż wystawy: 10 maja, godz. 17.00
Wystawa czynna: 11 maja – 29 wrzesień 2013
Miejsce: Dom Mikołaja Kopernika (tylny trakt, oficyna, Biała Sala)
Kurator: Michał Kłosiński

[Muzeum Okręgowe / MT]

Wyraź swoją opinię - dodaj komentarz

Reklama